Әр адамның өзгелерге көрсететін жүзі бар. Ал оның шынайы болмысын өзі ғана біледі.
Алматыда өнерді, фотосуретті және адам болмысы туралы ой-толғанысты тоғыстырған ерекше «Публичная маска» арт-жобасы көрермен назарына ұсынылды. Фотограф әрі режиссер Дарья Дуничтің авторлық жобасы танымал тұлғалардың портреттерін көрсетумен ғана шектелмей, адамның қоғам алдында қалыптастыратын бейнесі мен ішкі әлемі арасындағы көзге көрінбейтін шекараны зерттейді.
Жоба 2026 жылғы 10 қазанда М. Лермонтов атындағы Мемлекеттік академиялық орыс драма театрында ашылды. Экспозицияда түрлі саладан шыққан 37 танымал тұлғаның портреті ұсынылған.
Алайда «Публичная маска» жай ғана портреттер көрмесі емес.
Жобаның басты ерекшеліктерінің бірі — кейіпкерлердің жүздері толық көрсетілмейді.
Дарья Дунич қоғам назарында үнемі жүретін адамның өзін айналасындағылар әрдайым толық танып, түсіне бермейді деген ойды алға тартады.
Портреттерде қолданылған жартылай мөлдір мата адам мен қоғам арасындағы нәзік шекараның символына айналған. Ол жүзді толық жасырмайды, бірақ оны соңына дейін анық көруге мүмкіндік те бермейді.
Көрермен кейіпкерді сыртқы бейнесінен тануға тырысады, жүзінің кейбір белгілерін аңғарады, оның кім екенін шамалауы мүмкін. Бірақ сол адамның бүкіл тарихын толық тани алмайды.
Дәл осы жерде жобаның негізгі сұрағы туындайды:
Адам туралы көріп тұрғанымыз оның шын мәнінде кім екенін түсіну үшін жеткілікті ме?
«Публичная маска» бұл сұрақты жобадағы 37 кейіпкерге ғана емес, әрқайсымызға қояды.
Өйткені адам өмір бойы түрлі рөлдерді атқарады. Жұмыста бір бейнеміз бар, достарымыздың арасында басқа боламыз, отбасымызда тағы бір қырымыз көрінеді, ал қоғам алдында мүлде басқа бейне қалыптастыруымыз мүмкін.
Ал осы рөлдердің бәрі жоғалған кезде біз кім болып қаламыз?
37 портрет, 37 тарих, 37 түрлі маска
Көрмеде барлығы 37 портрет ұсынылған. Алайда бұл дәстүрлі портреттер емес.
Әр жұмыс фотосурет, мата, түс, маска және символдық элементтерді біріктіретін көпқабатты көркем композиция ретінде жасалған.
Әр портреттің түсі де кездейсоқ таңдалмаған. Жобаның нумерологиялық бөлігінде нумеролог Лира Хасеннің жұмысы пайдаланылған. Кейіпкерлердің туған күндері негізінде анықталған сандық кодтар әр адамға арналған түстік шешімнің қалыптасуына негіз болған.
Осылайша түс жай ғана көркемдік деталь емес, кейіпкердің тарихын жеткізетін символдық элементке айналады.
Жобадағы маскалардың әрқайсысын суретші Алекс Сорбонн кейіпкерлерге арнайы әзірлеген.
Маскалар арқылы кейіпкерлердің мінезін, энергиясын және қоғам алдындағы бейнесін көркем тілмен жеткізу көзделген. Жұмыстарда жапон өнерінің «Urushi» және «Maki-e» дәстүрлерімен байланысты көркемдік тәсілдер қолданылған.
Бұл жерде маска енді жүзді жасыратын қарапайым зат емес.
Керісінше, ол адамды түсінудің тағы бір тәсіліне айналады.
Өйткені кейде адамның киген маскасы оның жасырғанынан да көп нәрсені айтып беруі мүмкін.
Негізгі сұрақ: қошемет тоқтағанда біз кім болып қаламыз?
«Публичная маска» жобасының ең маңызды тұсы да осында көрінеді.
Қоғамдық орта адамнан үнемі белгілі бір бейнеде болуды талап етеді.
Мықты көріну.
Табысты адам ретінде көріну.
Бақытты көріну.
Кәсіби көріну.
Өзіне сенімді көріну.
Уақыт өте келе адам айналасындағылар одан күтетін бейнені өзінің шынайы болмысымен шатастыра бастауы мүмкін.
Сондықтан жоба көрерменді өзгеге ғана қарауға емес, өзіне де үңілуге шақырады.
Көрмедегі 37 адамның бейнесінен біз 37 түрлі адамды ғана емес, өз өміріміздегі рөлдерді де көре бастаймыз.
Сондықтан «Публичная маска» — жай ғана фотокөрме емес.
Бұл тұлға, қабылдау, әлеуметтік рөлдер, көрінуге деген ұмтылыс және өз болмысыңды сақтап қалу туралы ойлануға мүмкіндік беретін кеңістік.
Қоғам бізге көбіне кім екенімізді емес, қандай болып көрінуіміз керектігін еске салады.
Ал адам біртіндеп өзінің шынайы жүзін өзгелер көретін бейнемен шатастырып алуы мүмкін.
«Публичная маска» көрерменге қарапайым, бірақ маңызды сұрақ қалдырады:
Бәрі бізге қарап тұрған кезде біз кімге айналамыз? Ал ешкім қарамаған кезде шын мәнінде кімбіз?
Жобаның басты мағынасы дәл осы жерде жатқан шығар.
Маска әрдайым шындықты жасырмайды. Кейде ол адамның тіпті өзінен жасырып жүрген шындығын көруге мүмкіндік береді.
Түркі әлемі халықаралық газеті «Публичная маска» жобасын Алматыда өткен кезекті өнер шарасы ретінде ғана емес, өнер арқылы қазіргі адамның маңызды мәселелерінің бірін көтеретін дербес әрі мазмұнды жоба ретінде бағалайды.
Біз адамдардың жүзін ғана емес, сол жүздердің ар жағындағы тарихты да көре аламыз ба?